Водун вод хьинне эгьес ыккан. Маадын инсанаршин ешайиш нягьаIдын ыхьай закIле ацIа деш, анджах йахъ-кьыIтилхъа, маданиятылхъа мааъаб хаIбна фыкыроб гьооли.
Къахни районе зы йихъбишди даватбишейид иштырак гьауйн. Мааъад гьалеки йишин сабара югун аIдатбы – мигьман къаршыламишауй, хаIрункъус гьуIрмат гьавъуй, кьаIсинбишин мислягьаIтбы аххъый, аIкьананче арыйни дёлесни инсаныс, гогьарыс гьуIрмат гьавъуй. КьоIдъэсыд , зас са кар къаммишхьа – аIхреени вахтал' маани джегьилершин джуни Ватанылхъан, едини мизелхъан аIшкь гуджлемишехьи вод. ОIгийл' манбишис йихъий ворнава эгьес наший хъехьи. Амма гьаIшде манбише зы йихъий ворнава гьунарыква, доюка эйгьи. Джони аIрайл' джо джокIле «Чоджий» эйгьи. Анджах Къахни районени цIаIхбыше цIаIхни адабий мизелхъа, адабиятылхъа фыкыр кIылба воб гьооли. Манбише гыргыни имканбишике истифаада гьаъа дешод. Зас ыкканий Къахни районеени цIаIхбышди хиваршеени мактаббише цIаIхна миз илгъевчIуй.Закаталайн район Къахни районын къоншу водун. Мани районе хаIдда цIаIхбышин, аварбишин, азербайджанлыбышин хивар водунбы еррашмищхьа. Ман миллетбы аликкы ешемишехьен хиварыд водунбы. Азербайджанын Закаталайный Къахын районбы Дагъыстанни Рутул районыква сергьатее водунбы. Сабара сенбына гьихъа, гьале Совет гьоIкуматни девырее къонши районбишди аIрее пиядаба ивийкарна йаIхъ вухьа. Закаталайни районеехъа Диндийни гадигеенчений гьавайкIан. МичIер чакра сафарийеехъа хъигъечIуйнкъа, веригъеныс Закаталайни шагьареехъа саъананий.Къийна Сувал'ни маIгьалыл' Закаталайни районе дёлесин гогьарбы дешда магьаIбна хизан дешда. Сувал' ешемишоохьени йихъбыше кьыIдмийсди ешайишисда аIгьтият АIранеенчени къооджена. Сувал'ни маIгьалыле махъа масса гьелес даварар, чавра, ниссе, магаш, сюз'ма, къалезим ыккейка ыхьа. Галанче гьиняхъа аджи-уджи, мейвабы, палтар, хоI ва медын тасарруфатын мал гьаххъа ыхьа. Сергьатбы утIумхьайле хъийгъа, экономикайн, хивни тассаруфатын алаакьабы къацIадкIунийнбы.ГьаIшде сыкIыл'на умыд вобна мед гадигбы ачухаийлхъа. Россияйни йаIхъбы аляъани ташкилатын гуджнаба диндийни гадигени суралхъана йаIхъ цIыцIааъа вобна. Увгьойбишиква, Азербайджаныныб шени сураке гьиняхъа йаIхъ гьивийкIар вобна. Агар кьоIдле оIлка - Россияйий Азербайджан мислягьаIтеехъа хъадее, дёлесийвале Рутулнийи Закаталайни аIрее поштина йаIхъ ачмишивхьес. Манчин йишди миллетис хаIдын кумаг гьелес, миллетни аIреедын алаакьабы гьалед гуджлемишхьес. Къийна Закаталайни районе йицIыхьебаб цIаIхбишин хиваар (Агъдам-Калел', Сувагыл', Кьас, Кьаркьвай, Къалал, Эзгелли, Сапынчи, Гьаласкьар, МухаIх, Гуд'бараг, Мишлеш (ЧIинчIар), АIлибайрамлы) вод. Гьар хивыхъад джон таарых, джон гьурматыкван, доюкан инсанар вобунбы. Манбишди дамарбышеейиб йихъбишда эб ивийкар вобна. Манчиле гъайре Джимджимых, Талее, Чардахлар, КIатIех хиварше цIаIхбы аливку аварбишиквайий азербайджанлыбышиква ешемишоохьи. Закатала районын табият Швейцариейлед батIрайн водун. Садджу ман хайирыс йихъбишис ишлемишаъас аIхас ыккан. ХаIббанан цIаIхбы (йихъбы) Закаталайни районе ешемишоохьи.Сувгыл'ни хивын цIаIхбышис дойиквана йиш, Совет гьоIкуматна ишна кьаIгьраман, СССР-ни Верховный Советна депутат, джурабаджур чIакIни мукафатбышис лайикьайуна хьунаще ва медын ахтыйн дараджабы алеетIуна йиш Мина Назирова гьуво.
Къийна манкъыIни дойил'на Закаталайни шагьаре куче вобна. Сувагыл'бише джони йыIкьнекни мактабыс Мина Назировайн до гьуво. Гьайни сен маIнкъыс 100 сен быкырехьи водун. МанкъыIн едигар йикIел' хъаляъсдимее, йидже къаджейн хайирхагь ишбы аIрсеехъа алеетIасдиме манкъыIс къассырыйн йигъынджагъбы йихъбыше гьам Азербайджан, гьам Дагъыстанее алгъагьас ыккан. Умыд гьааъана, йишди ишкарарше, ааIлимарше, депутатарше, къуллухчерше мани ишис «къел'бы» гьелесынбы. Дойикван игит' духйе, йишбы гьар хивее йихъбышихъаб вухьайнбы.Мааъад гьауйн йигъбы аледхуйнбы хьинне адкIын. Маани гьаваахъад, хьинехъад, чIиехъад йикIес аIзизин эвайий. Ватанын инсан чини хьылибишеехъа гьаммаше хошра саъана.Инам гьаъан, ши мысахье са Ватаннан са миллет ихьес! Йизда макьалее зы йишди шааире Валегь Гьамзатее обкунни Гимныква таамаъас вуккан :
ЦIаIхбышда (Йихъбышда) гимн
КIаарни нукьнеке
