— Маджид маъа1ллим, ассалам алейкум! Васхъа къийна ши абына метлеб, гъу гьийгъанче хъооIни йигъни 90-сенийни юбилейиква табрикаъый вобна. Гъу йишди миллетнимеега хаIбба заIгьматавъуна инсан ворна. Дора йишин «Нур» кIазет хъаIдаххъанбы ваква , йигъни ыIмрени йаIххъыква танышееъэ.
-Аллейкум салам! Сагъул шос зы аIрсее гьаъы къийна шинкъаI табрикаъас абыйс. Зы Аллагьыле нимеехье разийра ворна, зас мана хыллийна , кьисматбынана, бахтыквана ыIмыр гьувойс.
Зы едике 1936 сенни июнни вуза Рутул районни ЦIаIхни хивее едике ыхьа. Йизди деккин до Гъазляв, единыд до Банавше ыхьа. Дек ХаIбни Ватанни даIвъийна ветеран ыхьа. ДаIвъийенче хъарыйни сабара сенбышиле, 1948 сенни январьни вуза, мана раIгьматыххъа аркIын. Мана устад, гьамыр маъаIллим ыхьа. Едее хана иш гьавъу ва кIалхозее ишлемишийхьа. МаIнкъее манке друстба Кьуръаный хъаIбаххъа ва мебынбышис мана къагьасый хаIбхъааъа. Зале гъайре хизане кьоIйре чоджар захъаб вухьа. Са чодж кIылвалееджар раIгьматыххъа аркIын. Дек хъикIуйле хъийгъа, едее зынай чодж АIбдулла чIакIы хъавъу, хав-уджагъынбы ва хъа1дхъийнбы гьавъу.

— Дора ши йигъни джегьилийвалеехъа савкIалас. Няане гъу мактабее хъаIдхъы? Шас манчини гьаIкIеена гаф гьееъэ.
— Йизда ушахийвалла гыргыни йизди хивее ешемишоохьени тай-тушершина хьинне абкIын. Дагъайдын сыныфбы зы ЦIаIхни хивни мактабее хъаIдхъы. Зас дарсбы югни маъаIллимарше гьуво. Манбышди аIрее Урсиятыле хъабыйн маъаIллимарыб вухьайнбы. ХъаIдхъийлхъан гьавас ва гьаIракатбы манбыше шас ачухаъы. Мактабе хъаIдхъийква барабарда ши хаадын ва чолеедын ишбыний гьаъа. КьыIдмийсын осбы, окIбы саъа ыхьа, малан нубатбы, чуIтбы яцбышиква гьаъы. ДаIвъийехъа абкIынийни деккяршин ишбы ши шалхъа алеетIу. Манбы гейд дагъамын, йыIкьын сенбы ыхьа.
ЙыIкьнекин мактаб зы Рутулни хивее интернате таамаъы. Мааъад хъаIдаххъанкъаI, йизын гьавас маъаIллимни санаъаIтылхъан ачмишхьа. Гыргынчиле гьеххада математикайн, геометриейн, физикайн дарсбыний зас кьабылехьи ва манчин тапширыгъбы зы раIгьатданий гьаIллаъа.
Рутул интернат мактаб таамаыйле хъийгъа, зы хъаIдхъас Дагъыстанни хивни тасарруфатни институтейхъа хъаIдхъас аркIын. ИмтагьаIнбы хъувойнбы, амма конкурсыке илгъедечIуна. Манке махъа хаIдхъас лапджаб хаIбба джегьилерайий хъабайли. Хивни тасарруфатыхъаб манке хаIбна кьуватый.
Манче зы аркIынна Закаталайни шагьареехъа. Мааъад зас устадын санаъаIт хъаIдхъыхьа. Хил’дже гагьна за къаейна ва осана устад ыхьа. ХаIдда хайбы, йицIабы джурабаджур бинаабы аляъу гьам АIранее, гьам ЦIаIхни дерайл’. Мани сенбышее зы эвлемишхьана, хизан къурмишавъу ва ушахар шас вухьа.

— Бес мысане гъу маъаIллимын санаIъат алеетIу? Няане хъаIдхъы?
— Мактаб таамаыйле хъийгъа, хил’дже сенбы адкIынейид, захъад гьаммаше математикайни санаIъатылхъан гьавас камхьа деш. Мана йизда мураад вухьа. 1964 сен Дагъыстанни девлет университетни (ДДУ) математикайни факультетни эхьалийни шоIъбейхъа иккечIу. Са сеныле очныда хъаIдхъас алгъавгьу. Курсее хъаIдаххъанбышди аIрее зы эн ешес хааIрна ыхьа. Заква хъаIдаххъани телябабыше, дарсбы гьелени маъаIллимаршеб зас хылявхъаахъа ва йизда гьуIрмат гьувааджи вухьа. Университете хъаIдаххъанкъаI, багьна дена, са саIъат лекциейна къавуккына деш, нейир дарсеехъа са дакьийкьана геджхьана деш. МаъаIллимарыб югун ацIаал’ гьеленбы вухьа.
ДДУ математикайн факультет 1969 сен таамаъы. ЦIаIхни 8 сыныфни мактабеехъа хъары ишлемишхьес. Сабара сенбышиле манчике йыIкьнекин мактаб хъаъы. ЦIаIхни йыIкьнекни мактабе йихьни йишди хиваршенче ( Хьойиккенче, ЦIаIхеенче, ХыIяггъанче, Миххьенче, Гыл’мецIгъанче, Леканче ) хъабыйни ушахарше хъаIдаххъа ыхьа. Мактабыс интернат гьуво, къирагъыле хъабайлени хиваршенче ушахар аахвасын ятаххана ачмишаъы. 9-10 сыныфбышее «А», «Б» классбы ыхьа. Гьаарынчее 24-26 шыгыртар вухьа. Гьар се йишди мактабын югун хъаIдхъиее натийджабы гьагва ыхьа. ЦIаIхийн йыIкьнекин мактаб Рутул районни мактаббышди аIрее гыргыни гьагуйбышиква гьийдни джаргее гьар сен эхьи ыхьа. Ман мактаб таамауйни хаIббанани джегьилерше институтбы, университетбы аIълада таамау, чIакIни къуллухбышил’ ишлемишивхьа ва гьаIшдеб ишлемишоохьи вобунбы.
Мактабее зы маъаIллимна ишлемишехьенкъаI ушахыква тахсир дена алдархьунна деш, гетуна деш. Мысаджаб кубыт’, йикIес хъетасын джуваб увгьойн деш. Мысаджаб ушахар джуравъуйнбы деш, не кьоIбвалла гьавъуна деш, нейиб гидёохьана кьиймат гьувона деш. Зы чалышмишхьана югун ацIаал’ ва хъодкуйн тербие ушахыс гьелес.
Мактабни ушахаршини, коллективни аIрее, хивни джамаъаIтни аIрее захъаб гьаммаше гьуIрмат вухьа. Зынаб манбышда гьуIрмат авхъаахъананий.
КьоIдле сенна мани мактабее зы завучна ишлемишхьа. Районни хъаIдхъийни управлениейн, Дагъыстанни хъаIдхъийни министерствайн иш югба вуккеккава грамотабышис, дипломбышис лайикьаъы. «Учитель Дагестана» медал гьуво.
ЦIаIхее ешемишехьенкъаI,каникулбышди, отпускни вахтал’ , ухотIнайни йигъбышил’ устадна пешеб гьааъананий. ХаIдда хайбы, йицIабы инсанаршис аляуйнбы. Гьам къаейна, гьам осана ишний гьааъана. Манчикед зы гелир аляатIа ыхьа.

— Маджид маъаIллим, вахъаб югна гьуIрмат хивее вухьа, вас йикIес ыкканан санаъаIт ыхьа, югун доланджагъ гьаъасын доннух ыхьа. Нишихъа горане Азербайджанхъа кочмишхьа, шааъаб меб Къах районни Агъйезийни мактабее маъаIллимийвалла гьааъа гиргъыл’?
— Гъу увгьойн джуваббы хъодкуйнбы водунбы. Йизын ешайиш ЦIаIхее югун ыхьа. Коллективылер, хивни джамаъаIтылер зы лап разийра ыхьа. Галахъа кочмишхьана сабаб мебна вухьа. Захъар ворна -дешда дёлесни гогьарбышике са чодж, са ед’ вухьа. Махъа аркIынна гьам чоджис хыл’авхъас, гьам джока сана са хивее ешемишхьес. Агъйезийни мактабни маъаIллимарше, хивни джамаъаIтын зы писра деш къаршламишаъы. Мани хивейиб хаIббананбы йизди хивеенче кочмишхьайн хизанбы ыхьа. 1982 сен Агъйезийни йыIкьнекни урус мактабе математикайна маъаIллимна ишлемишехьи гиргъыл’. 16 сенна мани мактабыс завучийвалла гьавъу. Къахни районее йишин мактаб югни сыранеенчин са ыхьа. Шахъаб югун ацIаал’нан, билигнан маъаIллимар вухьа. Районни аIрее илгъечIени олимпиадабышее, конкурсбышее ва спортни баIстбышее йишди мактабни ушахарше югун натийджабы гьагва ыхьа.
Пенсиейхъа хъигъечIуйле хъийгъа, 1998 сен зы хизаныква кочмишхьа хъарына мер Дагъыстанеехъа. ГьаIшде зы духайква Гъазлявыква саджигее МаIгьачкъалее ешемишехьи.

-Йигъни хусусы хизанни гьаIкIеедын «Нур» хъаIдаххъанбышис ихтелет’ гьеъэ….
Хизан инсанын аIсас далы водун. Агар хизанее мугьуIббат, сана-санкъулхъан ыIгьтибар, баракат ыхьее , гъу хошбахтна инсан ворна. Мани сардан Аллагьыке зас югна хизан кьисматывхьа. Рагьматтыгъ хьунащейква Шейперийква саджигее ёкьыйре дих, са йиш гьалални къыкыл’ чIакIы хъавъу, манбышис хъаIдхъий гьуво, эвлемишавъу , къыкын — гуртынбы гьавъу. Эн дагъамни вахтал’ хьунащее зас гьаммаше мыга гьуво. Ши са чуIтеебынбы хьинне ишлемишивхьа. Ушахаршина гьаарна гьаIшде хизанна сагьыIб ворна. ХааIрни дихее ГьаIджимагьаммаде бугъалтерна, экономистна къуллух гьааъа. КьоIръэсда дих Гъазляв ва хьебыръэсда дих Байрам хайбы, йаIхъбы аляъан индженерар вобунбы. КIыл’на дих Радик устад ворна. ДжитIада, устадын санаъаIт йишди хизанни эбеедын кар водун.
Йиш джени хизаныква Сахалин ешемишеехьи. МаIнкъее эскерын санаъаIт гьаъа водун. Радикыле гъайре, манбыб дидерайий адера вобунбы.
Шахъар 13 невабы, 10 натийджебы вобунбы. Зас Аллагье гьувойни ыIмреле 100 фааиз разийра ворна.

— Хил’дже сенбы водунбы гъу исламни диныс ыIбаадат гьаъан. Гъу гьаммаше доъаIнани джигее Кьуръан хъаIбаххъа къедже. ХаIдни ешеехъа ил’дяакы, гъу миллетыква югни-писди йигъыл’ саджигее эхьи. Шаваане вас мана йаIхъ ачмишавъу?
— Ши мусурманар вобунбы. Аллагье шалхъа хьобле фарз гивхьу. Аллагьна ва вуджее къахувыйни аIхреени МаIгьаммад (аI.с.) пейгъанбарна йаIхъ авхъуй йишин бордж водун. АIхратылхъа ааIссе гьихъа, сувааббы къазаммышаъас ыккан. ЦIеббыйке динылхъан йизын аIшкь Аллагьыке хъады, гойнед зас улеббы аахъас едее кумагаъы. Йизди едее гьаммаше кубар гьаъа ыхьа, ыIбаадатенче хъигъейчIу деш. МаIнкъее Кьуръан къаагьас хаIббананбы хаIбхъавъу.

— Бес нягьаIдне гъу диный ыIлим алаакьа гьаъа? Гъу математик, физик ыхьа. Университете хъаIдаххъанкъаI, философия, политология, ыIлимын коммунизм, атеизм илгъечIу…
— Исламни динее ыIлим ваацIавхьес вуккан дешва эйгьен джига не джуваб дешин. АцIаал’ алетIуйн ва ман ишлемишаъас аIхий хъодкуда сунна вобна. ХаIббанан чIакIын ааIлимар – математикар, астрономар, дохтурар, географар ва мебынбы мусурманар вухьа. Агар ыIлим инсанни хайирыс ишлемишааъа вухьее, йишди динее манчис ачухна йаIхъ вобна. Аллагьни сирбышилхъа мысаджаб инсанар гьивхьарас деш. Оорункъве инсаныс кIылин-кIылин дюнйейни къурлышин сирбы гьели. Аллагьни амурыква дена дюнйейл’ гьидчут ихьес деш. Мана хаIйбышда, чIиебышда, деръягьбышда саIгьыб ворна.

— Вас 90 сен гьайни йигъбыше быкырхьа. Ши гъу юбилейиква табрикаъа! Вас 100 сен джанани сагъвалика гьаъас кьисматхьен! Агъсаххъале хьинне, гъу йишди джамаъаIтыс гьиджо насигьаIт гьелес аIхайий ?
— Гьар инсан джул’ ооъар мугъаетхьес ыккан. Хизанее, къоншибышиква джамаъаIте муIгьуббатыква ешемишхьес ыккан. Пахырыйвалла мерункъуна цIыцIааъас вуккан деш ва вас декканан мерынкъус гьаъас ыккан деш. ХааIрункъуна гьуIрмат гьувааджес вуккан. Ватан, ед’, миз’ кIелиханаъас ыккан деш. Ушахаршис хъодкуйн маIърафат, тербие гьелес ыккан. Манке йигъна йаIгь-ламусыб Аллагьни гьийб темизба вухьес. Йишди миллетыс садджу югун аIрзуламишаъа. Баракат хайбышее вухьена. Писди баляабышике Аллагье йишин миллет гьуваджен. Аамин, йа Аллагь!