Январьни 30-чил’, МаIгьачкъале, Дагъыстан Республикайни хъаIдхъийни ва ыIлимни министерствайн 2025 сен гьавъуйни ишин екунбы алгъавгьу. Манчис къадсырыйн пресс-конференцие «Россия- йизын таарых» музейни майдама илгъечIу.
Махъа министерствайн къуллухчера, федерал ва регионал СМИ-шин журналистар, хъаIдхъийни сферайн экспертбы, джамаъаIтчера ва министерствайква иш вуккеккани ташкилатбышин эл’чера сабы.
2025 сен министерствайн къавджейни ишин екунбы гьаъан чыхыш министре ЙаIгьйе ГьаIмидович Бучаеве гьаъы. Манкъвее 2025 сен гьаIллаъас аIхийни ишбышикен, растна хъадыйни дагъамийвал’бышикен, 2026 сен ниятеехъа алетIуйни ишбышикен маIълумат гьуво. Министре аIсас фыкыр ушахарше мактабее аляатIани ацIаал’бышилхъа гьуво. Манкъуни увгьойква, сен-сениле мана иш гьаIракатехъа абадчи вобна. Далыйл’ ахуйни хъаIдхъийни сенбышее 50 % ОГЭ-бы, ЕГЭ-бы хъелени шыгыртарше еттыгъын илгъебчIесын баллбы алетIас аIханбы дешдий. АIхреени хьони сенни аIрее, интагьамбы хъелес даIхани ушахаршин сай, нимеехье кIыл’хъыхьа водун. Йишда мураад вобна, кIылин баллбы аляатIан ушахар къооккани шыгыртаршини аIрее девхьай джаб. Ши алетIуйн хъаIдхъий, ацIаал’ аляатIан сент’ хъодкуйн водун,- министре увгьо.
Гойне Й. Бучаеве увгьойн: «… 2025 сеныд хъаIдхъийна инфракъурлыш артымишаъан ыхьа. Мани сенее республикее 15 тезе йыIкьнекин мактаббы , 5 ушахаршин багъче ачмишаъы. Манчисда стандартбышис уйгъунын техник базабы гьазираъы. МаъаIллимаршис ишлемишебхьесын ва ушахаршис ацIаал’ алетIасын шарааитбы яратмишаъы…»
Хъийгъа , Й. Бучаеве едини мизяаршикена ва мактабеехъа хъавалессе гьихъа гьелесди хъаIдхъийке гаф гьавъу. Манкъуни увгьойка, едини мизяаршикен, адабиятыкен дарсбы марахыкванбы, югун ацIаал’бы алетIасынбы ихьесдимее, уйгъунын программабы гьазираъы (алетIу) ва манчиква ишлемишивхьес лазымба вобунбы. Манчинимеега, тезе хъаIдхъийни тIабалбышиква уйгъунын китаббы водунбы къурмишаъы. Мана иш гьаIшдеб гьаIракатее вобна. Сабара сенбышиле гыргыни сыныфбышисын едини мизяаршикен ва адабиятын китаббы дагъыстанни мактаббышее еттыгъда ихьесынбы.
ХаIбна иш ушахаршини бахчебышиква алаакьана гьайни сен гьавъу. Къийнийни йигъыл’ 93 % хурни ушахаршин, ушахбахчебышеехъа айкIанан. Манаб лап хаIбна гьаIллааъас ваIвхына иш вобна.
Бахчейни ушахаршис, тербиечершис, мактабни шыгыртаршис, маъаIллимаршис кумаг гьелесдимее ва хыл’ лазымни джигее авхъасдимее, ёкьудле милли проектбы республике ишлемишехьи водунбы. Мани проектбышин ишбы гьаIракатеехъа адчесдимее 5, 4 млрд пылна харджааъас пIланеехъа алебтIу вобна.
2025 сен кьоIдле тезе мактаб аляъа гибгъыл. Манбы 2027 сен аляъы таамхьесынбы; 10 маъаIллиме «Земский учитель» программайква са элейсын пылыкван кумаг алетIу; 25 673 маIъаллимыс джурабаджур мукафатбы гьуво, манбышди аIрее 1319 сыныфын регьберар вухьа.
Гьайни сен 6 ушахбахче аляъа гибгъыл. Манбы 2027 сенни аIхрейхъа таамаъы, ишлемишехьи гигъалас…», — Дагъыстанни хъаIдхъийни ва ыIлимни министре увгьо.
Министрыле хъийгъа иджласее чыхыш ДР-ни парламентни хъаIдхъийни ва ыIлимни комитетни Садре Елена Павлюченкое гьаъы. МаIнкъыни увгьойква, оIт’мишхьайни сен ушахаршин хъаIдхъий, ацIаал’, тербие маIгькамаъасдиме ва едяаршин, ушахаршин ихтиярбы къорамишаъасдимее 12 кьанун ДР-ни парламентын кьабыляъы. Диххъатукван фыкыр, ишиква аляатIани тербиейлхъа гьооли вобна. Манчини меега мактаббышее мастерскойбы, ишис хаIбхъааъан гозера ачмышаъас ши чалышмишивхьа. 3,5 аазыр шыгырт «КьаIгьраманна парта» проектыква маIшкьулувхьа вобунбы…
Министрни чыхышиле хъийгъа, манкъулхъа суалбы журналистарше гьуво. ХаIддананбы едини мизяаршииква, китаббышиква ва мактабышее аляаIтани ацIаал’бышиква ва гьелени тербиейква багълыдананбы ыхьа.
«Нур» кIазетни журналистни Кь. Омахановни суалбышис: «ЦIаIхни, агъулни, рутулни мизяаршикен ва адабиятыкен китаббы мысане мактаббышеехъа къайиккас?» ва «Дагъыстанни хъаIдхъийни къурлушее бадалхьайбы ихьесынбыне, агар Балонский система йишди гьоIкуматыл’ авакIанавъэ ?»
Министре мани суалбышис гьайнаIгьдын джаваб хъуво: «ОIт’мишхьайни сен республикайни хъаIдхъийни ва ыIлимни министерствайни амурыква цIаIхни , рутулни, агъулни мизяаршилин дагъайдни сыныфбышисын сабара китаббы гьазираъы ва чапыке къайиккы. Дагъыстанни педагогиква ахтармишаъани институтын, китаббышди авторарше хаIбна иш вукку. Гойне манбы гьарджура экспертизабыше ёхламишаыйле хъийгъа, манчин макетбы «Алеф» чапханее гьазираъы. Гойне чапаъас Грозный шагьареехъа оIтираъы. Китаббы шаца ноябрьни аIхрее мааъад чапаъы, министерствеехъа хъады. Сабара техник сабаббышихъа гора, шаке вахтал’ ман китаббы мактаббышеехъа оIтираъас усулывхьа деш. Гьайни уIл’джуме манбы джигайлхъа (мактаббышеехъа) гьихьараъасынбы. Мана, китаббышиква багълыбанана иш, гьайни сениб гьааъасда».
КьоIдъэсди суалыс министре гьайин джаваб хъуво :
— МаIгьдын фыкырбы, мислягьаIтбы РФ-ни Гьокуматни Думэй илякка водунбы. Къийна мебна замаана вобна. АIсас мана аали мактабышее гьазирааъани хъаIдхъийни къурлушиква багълыбанана вобна. Тезе хъаIдхъийни сенике бакалавриат ва магистратура акIванаий фыкрее водун. Ши, цIебба югун санаъаIткарар йишди гьоIкуматыс гьазирааъас вуккан. Йишди гьоIкуматын геледжагъ гозетяъас ыккан. Манчихъа гора, сабара хъаIдхъийн оIл’чибы бадалхьесынбы. Анджах, гьалекийс мактаббышее зарадын бадалхьайбы ихьес деш. ЕГЭ-бы, ОГЭ-бы мактабни хъаIдхъийни къурлушеенче акIанаий фыкрее дешин. Манбы водунбы аляатIани ацIаалин оIл’чибы…
Пресс-конференциейни аIхрее, аIдатыхъа гора, министерствайква алаакьабы гьуваджийни, гьааъана иш гьагвани ва мактабни хъаIдхъиква багълыданан дагъамийвал’бы ашкараъани журналистаршис ДР-ни хъаIдхъийни ва ыIлимни министерствайни дойиле Миннатдарийвалла агъмишааъан кагъызбы гьуво. Манбышди аIрее редакциебы: РИА «Дагъыстан», РГВК «Дагъыстан», ГТРК «Дагъыстан», «Нур» (цIаIхбышин кIазет), «Замана» (даргибышин кIазет) ыхьа. Манчиле гъайре, ман Миннатдарийвалла агъмишааъан кагъызбы журналистаршис: С. Булгаевайс, З. ГьаIджиаIгьмадовыс, К. Джапаровайс, Р. Кардашовыс, А. МагьаIммадовайс, Б. Каратовайс, А. МагьаIммадовыс, Т. МагьаIммадовыс, Х. Меджидовайс, М. Хаттаевайс, П. Рамазановайс, А. МагьаIммадзапировыс ва Ал’бина АIзизовайс гьуво.
