ХаIбни Ватанни даIвъийн инсанын едигар ахвасди йигъылхъамее, Сталинград ыхьайн фашистаршикван вуруш кIелиханас деш. Фашистаршини къошинын йыIк гьамаа гьакьараъыйле хъийгъа, йишда Красная Армия гъамоохьи гибгъыл. Гьар сен, феврал’ни 2-чил’, Россиейл’ немец-фашистаршини къошунбышиле 1943 сенее Сталинградни вурушее гъамебхьайн йигъ къейд гьаъа.
КьоIбъэсда дюнйейл`на даIвъий эн хаIбна ва кIарын хал инсанаршини ыIмрее гьабсырна гьааIдиса вухьа. Манчин быкырын дюнйе сайидкьыл. АIсас аIзаб, йыIкьын юк мани даIвъийе джони йыIкьалхъа Совет гьо1куматын алет1у. МаIгьабна хаIбна даIвъий дюнйейни таарыхее вухьана деш. ХаIддамееган гьоIкуматбы даIвъийе къарышмишхьа. Манчин дюнйейлхъа вайсийвалла, вераныйвалла абы. Аазырбышиква хивар, шагьарбы зерзюгаъы. Милйонбышиква даIвъийе инсанар батмышивхьа. Ушахаршике етимар, джегьилершике инвалидар, едаршике сипIырер гьавъу. Мани даIвъийн энки такьатукан, уфтанын гадебы, ичера гьоIбгъу. Анджах манчин гьассырыйн аджибы, уцIурбы, ярабы гьаIшдед мейид водунбы.
Дюгленда Совет гьоIкуматылхъан басхын гьаъасын «Барбаросын» пIлан Германиейн 1940 сен гьазирау.
22-ъэсди июнни саъаIт 4-чил’ Германиейни самолетбыше Совет гьоIкуматыни шагьарбышилхъа бомбабы къааъа гибгъыл. Манбышин къошунбы йишди сергьатенче илгъечIу.
СаIъат 6-ни сурал’ (5:30) Германиейни вакиле Вальтер Шуленбурге Совет гьоIкуматни регьбераршис даIвъий Германиейн СССР-ква гибгъылва хабар гьуво. АIхреени йигъылхъаме даIвъий гид’вийгъалва умыд йишди гьоIкуматыхъаб вухьана.
Совет гьоIкумат да1въийс гьазирда ыхьа деш, манчихъа гора ц1еддыйни гьуIджумын о1ги даянмишаъас да1хийн. ХаIбна Ватанна даIвъий 5-ле сенна цIыцIавхьа.
Мани даIвъийе фашистаршин «йы1кьана сини» Сталинградни вурушее гьавкьаравъу. Гитлерын п1лан мааъад пызмышхьа. Сталинградни вурушее йишди ва фашистаршини сураке 2 милйон эскерарше, 30 аазыр топгъалагъын, 2 аазыр самолетын, 2 аазыр танкын иштыракау. Мааъаб немцершина 1,5 милйон эскерар гябт1у, яраламишавъу ва есирна алебт1у. Авхъуйни есираршини а1рее немецершини 6-ъэсди армиейна фельдмаршал Паулюс ыхьа. Сталинградын вуруш 1942-ъэсди сенни 17-ъэсди июльни вуза гидгъыл, 1943-ъэсди сенни 2-ъэсди февралилилхъамее цIыцIахьа. Ман вуруш кьо1ни — къорамишоохьени (1942-ъэсди сенни 17июлиле 18-ъэсди ноябреехъаме), гьуIджумааъани (19-ъэсди ноябрыле 2-ъэсди февралеехъаме) операциебышиква илгъеч1у.
Мани вурушее медни миллетбишиква саджигее йишди цIаIхбышед (йихъбышед) хаIдын иштырак гьау. ЙикьаIле хъооIни архайн геледжагъ азадын, рагьаIтын, болун ихьеджинва, манбышис джон джанбы хъийккын деш. Йишди баба-дидерше джони миллетын до аIршелхъа алхъадчу. Джона дих даIвъийехъа оIтир гьидявъуна йихъбышихъаб хизан вухьа деш. ХаIббананбы душманни гуллейке гьабтIыйнбы. Сабарабы батмишеебхьайнбы. ГьаIшдед ацIа дешодун, няайий ва нени оIлумыкейий манбы гьабтIу. Сабарабы яраламышивхьа манче сабкIыл. Сталинградни вурушее йишди миллетни духйебышед ха1дын иштыракау. Маайид джон джанбы хаIббанани йихъбыше гьассыр. ГьаIмагьдын джад уцIур медни миллетбышед цIыцIаъы.
