Дагъыстанын экономика гьаIракатейхъа адчесдимее хаIдда джурабаджурайн федерал ва республикайн проектбы ишлемишехьи. Манчини аIрайл’ сайид туризмайква багълыданан проект водун.
АIхырейни сенбышее манчис къадсырни проектын хаIбна иш вукку. Республикайни шагьарбышее, районбышее ва хиваршее истирагьаIтыс абыйн инсанар кьабыл’ гьааъасдимее югун сервис къурмишау. Манчихъа гора, сениле-сенилхъа Дагъыстанейхъа вуххъаIни туристаршин сай хаIдхъыхьа. Регионни туризмайни ишбышихъа иляакани министерствайн гьувойни маIълуматыхъа гора, 2025-ъэсди сен йишди республикейхъа кьоIни милйонылхъа авабкьырийн туристар абы. Гьайни сеныд манбышин сай кIылин ихьес деш.
Дагъыстаныхъад югун туризма инкишаф гьаъасдимее гьарджура имканбы водунбы. Манбы уфтанын табиятын сувабы, таарыхын абидабы, йиссейни архитектурайква аляуйн хивар, аIдатбы гьуваджен музейбы, дадакван ва лезетыкван миллетбышин хорагбы хъойхьаран кIухне, абыйнбы аахвасын мигьманханабы ва сабара медын джигабы. Манчиква саджигее регионе гьаIракатыква экстремал туризмайныд инкишаф гьаъа водун.
Къийна Дагъыстанейхъа вуххъаIн туристар садджу регионни машгьур джигабышееджаб деш явашоохьи. Манбышди аIрайл’ марказыле акьаIнани сувал’ни хиваршее ешемишоохьени инсанаршини гудмишувхьайква, гювъур-сугъооцуйква, аIдатбышиква марахламишоохьенбыб растына хъавайленбы. Манбышди сабаранбишис ЦIаIхыйни дерайлин хивар кьабыл’да.
Гыл’мецIни хивна музей, ЦIаIхни хивна асырбына гьихъа алявъуна манзик’, ХыIягъни хивни тапыле къеджен сувабышин манзарабы, Мишлешни хивна йиссейна мураалий, Хьойикни хивни зияратыл’ алябына кааIсда йув, хиваршей йиссейни усулуква аляуйн хайбы йишди миллетын таарых водун. Манбы къаджесдимее вуIххъаIнбыб сениле-сенилхъа хаIбхъоохьи. ЦIахыйни дерайлхъа Самур дамайни мыртбышее рафтинг гьаъасдимее вуххъаIнбыб гьар сен гьеххааликва воохьи.
Гыл’мецIна хив республикее уфтанни ва йиссейни архитектурайква алявъуйни хиваршини джаргее вобна. Манчихъа гора, аIхырейни сенбышее махъа вуххъаIни туристаршин сай хаIдхъыхьа. Манбы хивни къурлушиква, инсанаршини гудмишувхьайква марахламишоохьи.
Хивни ватанпарваре, хаIдда сенбына мактабее маъаIллимийвалла гьааъани Асланбег Байрамове музейехъа сауйни йиссейни сахсыйни къаббышихъа, аIлатбышихъа иляакас хаIдни Россиейни джурабаджурайни акьаIнани ва дёлесни вилаетбышейнче мигьманар, таарыхчер, телябабы абайли. Манбыше мааъад сауйни карбышис хаIдын маарах гьагва.
ГьаIшде хивее МаскIавни университетын телябабыйий маъаIллимар ишлемишоохьи. Манбыше музейе водни йиссейнии къаббышди таарыхыке марахламишоохьи. Манчиква саджигее хивейхъа абыйни мигьманарше цIаIхни мизена гыл’мецIна легьче хаIбхъоохьи.
А. Байрамовни увгьойка, музейедын хаIдданан карбы джусахъа йиссейба хив вухьайни джигее багъ адачченкъаI авайкы. Манбы гыргыда уфтанда саджигейхъа сау, музей аахъы. Манбы аваалайни вахтал’ инсанарше ишлемишаъан сахсыйн къаб-къашукь, ыIгьтаджбы ва сабара медын экспонатбы водунбы.
Къийнийни йигъыл’ ЦIаIхыйни дерайл’ хаIдда маIгьдын уфтанын джигабы водунбы. Амма манчис гьалекийс еттыгъна фыкыр гьооле деш. Манбы ашкараъасдимее хаIбна иш вуккейс вуккан. Манчиква саджигее туризм инкишаф гьаъас ыккан. Манчис шарааитбы яратмишаъас ыккан. Манке туризмайке хайир ва гелир алятIас аIхасын.
