КъыIл’ инсанарше истирагьаIт гьаъана, шыгыртаршин ва телябабышин чIакIын каникулбы эхьена вахт вобна. Мана вахт инсанарше гейб гозетяаъа. КъыIлина даватбы аIсас гьаъа. Пыра хъыхьамее, сабара инсанар чалышмишоохьенбы истирагьаIтбы деръягьни , дамабышди, голершини яныл’ алетIас. Мааъаб серынувхьесдимеега , аIвайхаранбы. Анджах аIгьтият къидевджейнкъаI, истирагьаIтбы хаджалатбышилхъа сийкIал.
Гьар сен деръягьбышее, дамабышее, голершее ваIшбышиква инсанар богъмишоохьи. Джон хаIббананбыб ушахар воохьи. Манчина сабаб аIгьтият къидевджуй вобна, чIакIынбыше ушахаршилхъа фыкыр гьооли деш. Манбы мичIейдийле эхьалийлхъамее джолеб алхъа гьавайсар. Пыраалин ушахар аIвайхарас гьавайкIан, кIорани хьянбышеехъа кIейбачIи. Гагьна дамар цIыцIавъу, гагьна узмишхье даIхы хьинен чини кIанеххъа цIыцIаъа.
КъыIлина МЦС-ни, ПДН-ни ишчершина иш хаIбхъоохьи. Манбыше саджжу батмишоохьен инсанарджаб деш къадтивхьанааъа ва богъмишивхьайнбы джаб деш алхъааъа. Манчиле гъайре, инсанар аIгьтият къавджес хъоотIал, батмишехьенкъаI гьиджойий гьаъас ыккан ва няарый а1йхарас эхьи, няайий дехьес эйгьи. АIвайхарни инсанаршис мислягьаIтбы гьели. Сасса вахтал’ гьуваджийни кIыл’ни усулбыше, хааIрни инсанна ва кIыл’ни ушахна ыIмыр къорамишааъа.
Авуд сабара мислягьаIтбы гьели, нягьаIбый къыIлина вушин ушахар хьянбышике къорамишааъас вуккан:
— Ушахар джолеб алхъа гьымаасар, манбышиле оогъанче ул’ къумооши. Ушахаршике уз’ гьаъас аIхаджад ыхьее, манкъул’ мугъаетхьес ыккан. Хьинейхъа ушах хаIрункъуква эчIес лазымра.
— УшахыкIле гьагвас ыккан няарый аIйхарас, няхъайий кIечIес. АIвайхарас садджу гьагуйни пляжее ыккан. Мааъаб МЧС ишчера воохьи ва ааIгьтият гьувааджен дезгьагьбы эхьи.
— Хьинеехъа кIяанкъаI ушахылхъа уфуква гяцIаийн желеткабы аляъас лазымда.
— ХаIрункъве гьаммаше ушахыс месала гьаагвас вуккан. Мысаджад аIйхаранкъаI ички илёгъас ыккан деш, не ушахаршикIлед ман гьагвас ыккан деш.
— Кумагыс вахтал’ инсанар, МЧС ишчера вааIхас вуккан.
— Пляжбышее ва чейлягъбышее гиххьыйни лышанбышилхъа фыкыр гьевлес вуккан.
— Хьинеке авуб сана-санкъуни къел’бышиххъа, хылеббышихъа адивкьанас вуккан деш, вукIул’ басмишааъас хьинеехъа вуккан деш.
Агар бирданхьессе зараал, баляа абее гьиджооне гьаъас ыккан?
а) вакIле инсан богъмишехьена къаджее, гьаIрай гьееъэ» « Инсан богъмишехье, къадтихьанеъэ, кумагеъэ:
б) манкъусахъа уфун гявцIуна текар, кьувайн тика, осана гирдым , чIиес ыIхдийхан кар къувоохьре. Гасре мана кумаг хъалесмее манчихъа адикьнеджен.
в) агар ваке югра узмишхьес дяха1хьее, богъмышехьенкъусахъа лап делес хъимехьи. Мункум вобна, манкъвее гъунар джукасана гьаргъвас .
Агар хьинее гъу батмишехьи гиргъыле гьайин карбы йикIел’ аххъы гьеъэ:
а) чешбаш мехьи. Манчин гъу гуджике гьаъас.
б) акьваала хьинее хъыхье, хылеббы аIкьвалеехъа ачмишеъэ, кIорааленче нафас алище.
в) кумаг гьеххъана аIварай хаIбна гьееъэ;
г) агар къел’, хыл’ саъа гидгъылее, вейба вобхьее манчис оотеъэ, нейид т1уб ц1ыц1ееъэ.
Инам гьаъан, магьаIдни дагъамийвал’бышеехъа шу гябк1ас деш. Агар а1гьтият гьуваадже.
Экстренный къуллухбышин телефонбы 112 , 101 (МЧС), 102 (полиция).
Л. Акимова,
Рутулни районни ОМВД-ни
ПДН-на инспектор
