Сувал'ни МаIгьалыл'ни гыргыни хиваршихъад  геед хаIдын таарых водун. Ман таарых  йишди миллетни санихьыйни йигъыква ва ыккыйни ишбышиква  багълыда.  Ман кIелиханаъас шавухъаджад иджааза дешин. Эйгьи вод, санихьыйн кIелихан гьаийнкъухъад, къийхъыйнид дешин.

АIхырейни сенбышее мааъад еррашмишхьайни хиваршини вазиятын ненаджар шадаъа деш. Къийна са вахтал' инсанаршиква гяцIыйн хивар, къаIрахъейдхьа. Мааъаб ешемишоохьен инсанар кочмишувхьа абкIынийнбы. Мааъад ахуйн хайбы, аваданийбы, йицIабы отIул, харабабышилхъа сийкIал. Самурыле агъаллани хиваршейхъа машнена йаIхъ хъабыйле хъийгъа, тезебанба ешайишс хъооI гидгъыл. Мани хиваршейхъа тезебанба инсанар савкIаласди кьарарейхъа хъабы.
Калел'на хив Диндийни гадигани этякыл' алявъуна йиссейна хив вухьа. МанчикIле гыргынбыше Сувал'ни МаIгьалылхъан аккабываний эйгьен. Гьихъа мана гееб хаIбна хив вухьа. Инсанаршин доланаджагъ ва гудмишувхьай гьувааджени малкъарайке аIсылыда ыхьа. Гьавъуйни заIгьматыс сакIы хивни инсанаршихъад югун доланаджагъ ыхьа. Совет гьокуIмат дагъылмышхьайнкъаI, хивыс хаIдын зарар хъетIу. Азербайджанейхъа гьабкIын-хъабый, алвер явашхьамее джаIмаъатын доланаджагъ дагъам хъыхьа. Мани хивын инсанар энишилхъа кочмишувхьесди мыслягьетейхъа хъабы. АIхырейна хизан Калел'ни хивейнче 2005-эъсди сен кочмишувхьа.
Къайидсадъэсди асырын цIеддыйн сенбы республикайс геед дагъамынбы ыхьа. Республикее ишлемишехьен хаIдданан заводбы, ташкилатбы явашхьайнбы. Хивни тасарруфатбышда вазиятыб сибыкба вухьа деш. Манбыд кIылда-кIылда дагъылмишехьи гидгъыл. Манке аазырбышиквани хизанбыше хиваршейдын хайбы къаледчу, шагьарбышейхъа, районбышди марказбышейхъа кочмишувхьа. Мааъад тезеданда юрдбы адчы.
Манбышди аIрайл' хаIбба йишди халкьын инсанарыб вухьайнбы. Мани сенбышее хаIббанан калел'бы МагьаIчкъалейхъа, Къызлархъа, Закаталейхъа, Бабаюртни бинабышилхъа ва республикайни сабара менни шагьарбышейхъа кочмишувхьа. Манбышди аIрайл' Дагъыстанее яваш девхьа Урсатылхъа абкIынийнбыб вухьайнбы.
АIрейнче хаIдда сенбы адкIынийле хъийгъа, хивейнче абкIыныйнбыше тезе джигабышее юрд абчейиб, манбышин йикI', фыкырбы гьаммаше джо ачухни дюнйейлхъа ул' аахъыйни Ватаныл' вухьа. Анджах манчин йикIен ыкIарбы хъувадкаъанбы деш. Манчихъа гора, хивни агъсаххъаларше, йиссейна Калел'на хив тезелемишааъасди фыкрейхъа хъабы. МаIгьадын теклифыква джамаъаIтылхъа Ризван-гьаIджий Къараеве, Рашид-гьаIджий Кьурбанове, Камал Мамедове ва сабара мебынбыше мураджият гьау. Манбыше йиссейни Калел'ни хивеедын отIулуйн хайбы, йаIхъ-къытI, гармабы, горханабы абрелхъа хъаляаъасдимее 2020-ъэсди сен хайирхагь фонд къурмишаъы. Са джувабыква, кьаIрадни ихтелетбышиле гьаIкIени ишбышилхъа илгъебчIы. Фондейхъа сауйни цIеддыйни кумагыке хивни аIрайлин кучебы абрелхъа адчы, тIокIан симарый диракбы тезелемишау.
Гьаманиджад сенни июлни вуза калел'быше энки раIгьымыквана иш - джони ата-бабайни юрдыл', сувал'ни Калел'ни хивее цIеббыйна имааджий гьавъу. Манбыше йиссейн горханабы гьаIсарейхъа адчу. Хьебни йигъни аIрайл' горханайни гьаIррамада дурбабы бастырау, 500 метр сеткIайн цIыцIау. Хъийгъыйни элес ишлемишувхьес гьабкIынийбышди дестейн отIулни йиссейни хайбышин баругбы трахторуква темизяу, тезе хайбы аляаъасын кучебы адчы, хивейхъа хьян хъады, ишигъ хъалесдимее диракбы бастурау, симар цIыцIау, трансформатор гиххьы. Манчиле хъийгъа, манбыше ата-бабайни юрдул' манзик аляаъасди кьарарейхъа хъабы. Хивни ооъад, поштни йаIххъыни къырагъыл', манчисын кIеджарбы гиххьы.
Шацыйни сен манзик аляаъасдимее махъа лазымын тикинтийн материалбы хъиккы. Гьайни йигъбышил' тезе аляаъани манзикее ишлемишувхьесдимее, хивеехъа са десте инсанар гьабкIын. Манбы Ризван-гьаIджий Къараев, Рашид- гьаIджий Кьурбанов, Идрис Къараев, Бадраддин Керимов, Тарлан-гьаIджий Къараев ва сабара мебын джаванар вобунбы. ГьаIшде манбыше гьаIракатыква манзикын ёкь суралидын баругбы аляъа.
Калел'ни хивна агъсаххъал Идрис Къараеве къийна мааъад къеджени ишбышиква багълыда увгьойн: «Манзик' хивыс цIедда лазымын кар водун. Манзик вобни хивыхъаб баракатыб вухьесда. Йиссейни ата-бабайни юрдылхъа зиярат гьауй йизда мураад вухьа. Къийна зынар хивни джаванаршиква саджигее сарчы ишлемишхьес арына. Йизди ыIмырее манбы геед хошун ва шадын йигъбы водунбы. Хивни ешлибышис, джаванаршис зы ахтына кьиймат гьооли. МанбышикIле аферин эйгьи. Аллагье гыргынкъуни къел'-хылес кьувват гьевлена. ЭкIба манзик алявъу быкырувхьа, мааъад кубар гьаъас кьисматхьен!».
Бадраддин Керимовый Тарлан-гьаIджий Къараев хивее доюкван устадар вобунбы. Манбыше МагьаIчкъалайни шагьарее, Бабаюртни бинабышил' хаIдда уфтанын тикинтибы аляу. Манбышда кьоIйирсана гьихъа маъаIллимар вухьа. Амма мани саIнаъатыл' манбы хаIбба ишлемишухьа деш. Манбыше маъаIллимийвалла устадни пешейква бадалавъу.
Манбыше эйгьен: «Къийна ши къооджена иш Аллагьни йаIххыл' вуккеккана вобна. Гьихъаб ши кьоIни-хьебни элес хивеехъа джурабаджура ишбы къаджес абыйнбы. Манчини аIрайл' къийна ши гьааъана иш энки гыранна вобна. Чалышмишувхьесынбы гибгъылна иш гьаIракатыква аIхырейхъамее быкырааъас».
Калел'ни хивни джамаъаIтыхъад геледжагъыл' хаIдда сувал'ни хивее назарее аххъыйн ишбы водунбы. Манбыше манзик' таамавъуйле хъийгъа, хивее хайбы аляаъа гивгъалас. ХаIббананбышис джони ата-бабайни юрдул' тезебанба юрд абчес вуккан. Сабара сенбышиле Калел'на хив мееб къурмишивхьесдава шахъадыд хаIдын иням водун.
Манзик Аллагьын хав водун. Манчиква багълыда мусурманни диней хаIдда одкIунийбы водунбы. Манчини санчее эйгьи вод: «Шавае къийна джуни сагъвалее манзик' алявъу, мана Аллагьыс ыкканна инсан ворна. Манкъуна йаIхъ дженнетейхъана вобна. Мааъар мана имааратбышее ешемишхьес». Калел'ни хивна сагъвалла вухьена. Манбыше хылелхъа алябтIуна иш аIхырейхъамее быкырааъас джанана сагъвалла гьевлена. Гыргын къеджен югун ишбы суваабыс оокIананбы.