Октябрьни 5-чил Россиейл' ва 100 агъаллани хаариджи оIлкабышее таIгьсил'ни ишил' ишлемишоохьенбыше маъаIллимаршин йигъ алгъайгьи. МаъаIллимаршини байрамни йигъыл' ши шас ацIаал', тербие гьувойни инсанаршикIле сагъулва эйгьи. Манбыше шас ыIмырелхъана йаIхъ гьаагуйхъа гора, миннатдарийвалла агъмишааъа. ЦIаIхни миллетыхъаб хаIбба мани саIнаъатыква ыIмыр багъламишавъуйн инсанар вобунбы. Манбышда сайир Камбулатни хивни йыIкьнекни мактабна маъаIллим Мамедов Валий Мустафайна дих ворна.

  Манкъуни гьаIкIее: Мамедов Валий Мустафайна дих 1976-ъэсди сен МуIхаIхни хиве едике ыхьа. ЦIеддыйни сыныфе хивни мактабе хъаIдхъы. Манчиле хъийгъыйн хъаIдхъый манкъун Камбулатни хивни йыIкьнекни мактабыка багълыда. Мани мактабын ючIыдъэсын сыныф таамау, хъийгъыйн ацIаал' алятIас мана Тезе Быршни хивейхъа аркIын. Алидын сыныфбы мааъад быкырауйле хъийгъа, манкъве саIнаъатбы Дагъыстанни девлетни педагожи университитейхъа хъуво. Мааъад урусни мизени ва адабиятни, цIаIхни мизени ва адабиятни маъаIллимна дараджа алябтIу. Ёкьни ушахна - кьоIни гадейнайий кьоIни ичийна дек' ворна.

- Валий маъаIллим, мактаб таамаумее джаванаршини гьийб геледжагъысын саIнаъат сечмишаъасда месала илёозар. Геллесди вахтал' мани карее манбышис кумаг хааъанбыше гьели. Мани сардан вас мыслягьаIт гьоолена инсан ыхьанане?

- Йигъын ихтелет гьаIкIен водун. Геледжагъысын саIнаъат сечмишаъанкъаI, зас мерынкъун кумаг лазымхьа деш. Йишди джигайл' мебна гьокуIматна иш девхьайхъа гора, хаIббананбыше маъаIлимийвалла сечмишааъа вухьа. Зынар мани йаIххъын аркIын. Гойне хьинне, йизда дек' маъаIллим ыхьа. Мана пенсиейхъа хъигъечIесмее мактабее ишлемишхьа. Манчиныд зас саIнаъат сечмишаъанкъаI зас хаIдын кумаг гьуво. Манчихъа гора, йыIкьнекин мактаб быкыраумее, зы гедж гьидяу саIнаъатбы ДДПУ хъуво. Университетын диплом алятIумее, Камбулатни йыIкьнекни мактабейхъа ишлемишхьес хъары.

- Хьуледле сене водун гъу маъаIллимийвалла гьаъан?
- Гьайни сен 27-ъэсын сен быкырхьа мактабее ишлемишехьи гиргъыл'на. Мани сенбышее зы ёкьудле ушахаршин сыныф къайиккы. Къийна зы мактабе ацIаал', тербие гьувойн ушахар югни кьуллухбышил' ишлемишоохьи. Манбышди аIрайл' эскерын саIнаъат сечмишавъуйнбыб гьеххааликва вобунбы. Джони аIрайл' СВО иштыракчерыб вобунбы. Зы манбышди гыргынбышиле разийра ворна. Манбыше закван алаакьабы акIанаъа деш. ЭкIба-экIба хъызааханбы, вазият ваацIавхьайниме зенгбы гьаъанбы.

- Гъу нен дарсбыне гьели?
- Зы университетын филологиейн факультет быкырау. Манке мааъад гьам урусни мизен, гьамыд Дагъыстанни мизаршин маъаIллимарный гьаIзирааъа. Зы цIаIхни мизел'ни шоIъбей хъаIдхъыI. ГьаIшде зы мактабее урусни мизен ва цIаIхни мизен дарсбы гьели.

-Гьар са маъаIллимыхъ­арнаIсигьатчий эйхьена. Вахъаб манбы вобунбыне?
- МаIъаллимийвалла гьааъани инсане гьаммаше джун билиг хаIдхъаъас чалышмишхьес ыккан. Аали мактабе алятIуйни билигыке мана ненкеджар акьаIнахъа аIл'гьаас ахаIс деш. Мани карее манкъус хаIдын кумаг коллективе ишлемишоохьени ешли маъаIллимарше гьели. Мани сардан зы сагъулва Мазгаров Маха, Мазгаров Зейналабид, Мамедов Раджаб, Мехтиева Хадиджат ва сабара заква саджигее ишлемишоохьени маъаIллимаршикIле эйгьи. Манбыше зас маъаIллимни саIнаъатын къулай хаIдхъау.

- Къийна маъаIллимийвала гьавъуй сибыкна иш дешобна?
-ГьаIкIеда водун. МаъаIллими­йвалла гьааъана инсан гьар йигъыс хаIдданани дагъамийвал'бышиква растына хъайли. Манчихъа ил'дяккы, мана гьаммаше джуна иш югба къавджес чалышмишехьена. АIхырейни сенбышее йишди ишил' хаIдда бадалхьайбы ыхьа. Къийна ши алгъайгьени гьар дарсына отчёт хъооли. Маныд дарсыбы ыккекани инсанылхъан алава хев водун. Гойне хьинне вуккуйни ишис аляатIан маIъашбыд хаIдынбы дешодунбы. Ачухда увгьее, алава ишбышин маъаIллимар гееб оозарааъа. Шахъад зигаара гьааъас иджаза дешин. Дагъамда ыхьейид, ши хъаIдхъыйни программе гьагуйни саягъыл' гыргын саIъатбы ыккекканбы.

- Санихьыйнийий къийнийни шыгыртаршини аIрайл' тафавут хаIдыней?
- Манбышди аIрайл' геед хаIдын тафавуд водун. Гьихъа ушахарше хаIдданан ацIаал' мактабее, гойнед хааъад китабейнче аляатIа ыхьа. Манбышин ацIаал' гуджнада ыхьа. Къийна мактабейхъа хъавайлени шыгыртарше хаIдданан маIълумат интернетейнче аляатIа. Манбыше джо хаIдда кар ацIанбы хьинне вуккекка. Амма мана наIгьаIкьийвалла вобна. Телефонбыше ва сабара менни техникIайн манбы маъаIллимее ыккекани дарсыке гъадарааъанбы. Интернет югун кар водун. Манчихъад джуваб дешин. Амма мактабейхъа хъарайлени ушахаршис гьаIкIен ацIаал' садджу маъаIллиме гьелес. Ман ненкеджад кIелиханаъас ыккан деш.

- Валий маъаIллим, дора кIыл'на гаф гъу ыккекани цIаIхни мизел'ни дарсыбышике гьааъас. Манчис еттыгъынсаIъатбы гьелие?
- Камубалтни йыIкьнекин мактабе цIаIхни мизени дарсыква саджигее аварни мизен дарсыбыд ыккекканбы. Няъас увгьее къийна йишди хивее мани мизаршил' йишонааъан инсанар ешемишоохьи. Мактабейхъа хъавайлени шыгыртаршикIле гьам аварбышда, гьамыб цIаIхбышда миз ваацIана. Манчихъа ил'дяакы, ши аварбышин ушахар авар мизени группейхъа, цIаIхбышин ушахар цIаIхни мизени группейхъа битIалавъу. Дарсыбы хурни сыныфбышиле гидгъыл, алидни сыныфбышейхъамее ши ыккеканбы. Манчис къайиккыйн саIъатбыд еттыгъдаводунбы. Мани карее мактабни директоре гуджнан назарат ыккекка. Ушахаршихъадыд едни мизел' окIанасын ва хъаIдхъасын хаIдын гьавас водун. Манбышди аIрайл' едни мизелхъан гьавас гуджлемишаъасдимее ши экIда-экIда конкурсбы, тадбырбы алгъайгьи. Манчин геед югун натийджебы гьели.
- Захъад гьаммаше маIъалл­имаршис гьелен са суал водун. Ман мактаб быкыраъани шыгыртарше хъелени ЕГЭ багълыданан суал водун. Мани карее йигъын фыкырбы ацIахьес ыккан?
- ЕГЭ йицIыдсад сенна маъаIллиме мактабее гьаIзирауйни шыгыртее гьагван екунбы водунбы. Гъу нимее югда шыгыртаршис ацIаал' гьувое, са гьаманмегад манкъвее югун баллбы саъас. Къийна хаIббананбыше манчика багълыда джурабаджурайн ихтелетбы гьаъа. Сабаранбыше ЕГЭ югда вод эйгьи. КьоIдъэсынбышее ман дурустда дешва эйгьи. Йиздимее гыргыда гьокуIматын хъаIдхъыйка багълыда мактаббышее ыккеккан бадалхьайбы гьаIкIенбы водунбы. Мактабее югда хъаIдаххъани шыгыртын гьаммше ЕГЭ югун баллбы саъас.

- Гъу югна маъаIллимне?
- (АIхъана гьаъа). Мани суалыс джаваб заке хъелес аIхас деш. Гьасре манчис джаваб заква саджигее ишлемишоохьени маъаIллимарше зы дарс гьелениушахарше хъеледжин. Засыд манбышин фыкырбы ацIахьес ыккан.

- Гьайни йигъбышее гъу , авхуйн маъаIллимарше хьинне йигъын байрам алгъавгьу. Къийна вахъад йигъын гьамбазар, мани ишил' ишлемишоохьен инсанар табрикааъасын иджааза водун.
- МаъаIллимийвалла энки гыранна иш вобна. МаъаIллиме цIедда мактабейхъа хъарыйни ушахыс хъаIдхъас, окIанас хаIдхъаъа. Манкъве шыгыртаршис ацIаал', билиг гьели. Йиздимее мана энки дараджайквана инсан ворна. Манкъуна джига гьаммаше кьома вухьес вуккан. Гыргыба мани саIнаъатыква джона ыIмырена йаIхъ автIулни инсанаршис сагъулва эйгьи. Манбышис джанана сагъвалла, джо вуккеккани ишил' угъурбы аIраъа.

- Валий маъаIллим, йизди суалбышис джаваббы хъелес вахт тIабалавъуйхъа гора, сагъра ихьена. Гъу дарс гьувойни шыгыртарше шадаъас кьисматаъана .